Οργανωμένες δραστηριότητες... πολλοί παιδαγωγοί θεωρούν ότι είναι απαραίτητο κομμάτι για την αγωγή των παιδιών. Ίσως αυτή η αντίληψη έχει προέλθει από τη βαθιά ριζωμένη ιδέα ότι εμείς διδάσκουμε και τα παιδιά μαθαίνουν. Εϊναι όμως, έτσι; Ο  Πιαζέ μας απέδειξε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν και έχει να κάνει με την ενεργό δράση του υποκειμένου. Όμως οι οργανωμένες δραστηριότητες επιτρέπουν κάτι τέτοιο και πότε τελικά το παιδί είναι νοητικά «δραστήριο»;


Οι «χειροτεχνίες» για παράδειγμα, από μόνες τους δεν έχουν τίποτα το δραστήριο, αν δεν είναι εμπνευσμένες από την αυθόρμητη έρευνα των παιδιών, αλλά προέρχονται μόνο από τις οδηγίες του παιδαγωγού.1 «Το να είναι κάποιος νοητικά δραστήριος δεν περιορίζεται σε κάποιους χειρισμούς. Μπορεί να υπάρχει νοητική δραστηριότητα χωρίς χειρισμούς όπως και παθητικότητα με χειρισμούς.»2 «Η γνώση που αποκτά το παιδί για τον κόσμο γύρω του δεν βασίζεται μόνο στη διδασκαλία αλλά κυρίως σε κάθε είδους ανακαλύψεις που κάνει δρώντας πάνω στα πράγματα, κάνοντας συνδυασμούς, δομώντας τα διαφορετικά, μεταμορφώνοντάς τα, συγκρίνοντάς τα, απαριθμώντας τα κλπ. Οι δραστηριότητες επιτρέπουν αφ’ ενός να ανακαλύψει το παιδί τις ιδιότητες των αντικειμένων σε σχέση με τη δράση που ασκεί απάνω τους, αφ’ ετέρου εμπλουτίζονται συνεχώς με νέες καταστάσεις στις οποίες εμπλέκονται.»3 πειραματισμός απαιτεί μια δόμηση της πραγματικότητας, δηλαδή κάθε καταγραφή δεδομένου που προέρχεται από τον εξωτερικό κόσμο προϋποθέτει την ύπαρξη των εργαλείων αφομοίωσης που υπάρχουν στη δραστηριότητα του υποκειμένου. Ο πειραματισμός οδηγεί στη φυσική γνώση και έγκειται στο γεγονός ότι δρα κανείς πάνω στα αντικείμενα και ανακαλύπτει τις ιδιότητές τους γενικεύοντας έτσι με βάση τα αντικείμενα του πειραματισμού.


Ακόμη και ο λογικο-μαθηματικός πειραματισμός έγκειται στο γεγονός του να δρα κανείς πάνω στα αντικείμενα, ανακαλύπτοντας αυτή τη φορά όχι τις ιδιότητες των αντικειμένων αλλά εξ’ αιτίας αυτής καθεαυτής της δράσης να καταλάβω, για παράδειγμα, πως τα βότσαλα που παίζω είναι πάντα τέσσερα, με όποιον τρόπο και αν τα τοποθετήσω στο χώρο, όπως και να τα μετρήσω. Αυτή δεν είναι ιδιότητα που ανήκει στα βότσαλα. 4


Από εμάς, τους παιδαγωγούς, θα δημιουργηθεί ένα «νέο σχολείο» που θα απευθύνεται στην πραγματική δραστηριότητα, την αυθόρμητη, τη βασισμένη στην ανάγκη και το προσωπικό ενδιαφέρον των παιδιών. Αυτό δεν σημαίνει πως τα παιδιά κάνουν ό,τι θέλουν. Όπως λέει και ο Κλάπαρεντ: «θέλουν αυτό που κάνουν». Δρουν χωρίς να αναγκάζονται να δράσουν. 5


Τι μας δίδαξε λοιπόν ο Πιαζέ;
Πρώτον ότι η γνώση δεν είναι «κονσέρβα» μέσα στο αντικείμενο που μπορούμε να την ανοίξουμε και να την χρησιμοποιήσουμε, αλλά χτίζεται σιγά-σιγά από το υποκείμενο και είναι το αποτέλεσμα μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης του υποκειμένου με το περιβάλλον του.
Δεύτερον, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η νόηση είναι η κατάσταση ισορροπίας προς την οποία τείνουν όλες οι διαδοχικές προσαρμογές, αισθησιοκινητικές και γνωστικές, αλλά και όλες οι αφομοιωτικές και συμμορφωτικές ανταλλαγές μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος»6

Πηγές:
1,4,5Piaget, J. (1969) Psychologie et Pedagogie. Paris, Denoel.
2 Perraudeau, M. (1996) «Piaget aujourd’hui. Responses a une controverse.» Paris, Armant Collin, σελ. 26.
3 Droz, R., Rahmy, M. (1974) «Lire Piaget. Bruxelles, Charles Dessart» σελ. 47.
6Φράγκος, Χ. (38η έκδοση) (2006) «Ψυχοπαιδαγωγική. Θέματα παιδαγωγικής ψυχολογίας παιδείας διδακτικής και μάθησης». Αθήνα, Gutenberg, σελ. 207.

Submit to FacebookSubmit to Twitter