Ποια είναι η Αλφαβήτα μας;

Συντάχθηκε από:  Πέμπτη, 23 Απριλίου 2015 17:59

Το ντοκιμαντέρ «Alphabet» (2013) αναλύει το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα σε διάφορες χώρες και δείχνει πώς αυτό καταστέλλει συστηματικά τη μοναδικότητα και τα φυσικά χαρακτηριστικά που διέπουν κάθε άνθρωπο –την φαντασία, τη δημιουργικότητα και την ελεύθερη σκέψη.

Γιατί «Alphabet»;
Επειδή μας παροτρύνει να αναθεωρήσουμε το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα και να ξανα-ξεκινήσουμε από το Α και το Β; Επειδή μας προτρέπει να δημιουργήσουμε τη δική μας σύγχρονη Αλφάβητο ανάλογη του εκπαιδευτικού συστήματος που θέλουμε; Όποιες κι αν είναι οι απαντήσεις, η ταινία σε κατακλύζει με προβληματισμούς, συναισθήματα και σκέψεις. 

Ανταγωνισμός
Εξουθένωση
Γνωρίζουμε ότι η βιομηχανική επανάσταση δημιούργησε καινούργιες ανάγκες και απαιτήσεις στην εκπαίδευση, η βάση και οι στόχοι της οποίας ισχύουν μέχρι σήμερα. Στη σύγχρονη εποχή όμως, που κάθε μέρα αποτελεί μία καινούργια πρόκληση και μία αλυσιδωτή αλλαγή, αυτή η εκπαίδευση είναι περισσότερο αναποτελεσματική και ζημιογόνος. Καταλάβαμε καλύτερα ότι η οικονομική πραγματικότητα –έχοντας κυρίαρχη απαίτηση τη μέγιστη απόδοση με κάθε μέσο– επηρεάζει και την εκπαίδευση, που στοχεύει στον ανταγωνισμό και στην αύξηση των απαιτήσεων από όλο και μικρότερη ηλικία.

Τα παιδιά καλούνται να επιτύχουν σε όλο και περισσότερες εξετάσεις, να προετοιμαστούν διαβάζοντας πιο πολλές ώρες με ελάχιστο έως και μηδενικό χρόνο για ξεκούραση, παιχνίδι και προσωπικές αναζητήσεις. Η διδασκαλία υπηρετεί την επίτευξη υψηλών βαθμών και την αποστήθιση τεράστιου όγκου πληροφοριών, καθιστώντας τη μάθηση καταναγκαστική, βαρετή και άρα παροδική. Συγκλονιστικές εικόνες με παιδιά που απογοητεύονται. Ασφυκτιούν. Πάσχουν. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Κίνας που τα εκπαιδευτικά της μέτρα έχουν οδηγήσει στην αυτοκτονία εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά και τόσα άλλα στη σκέψη αυτής.

Τι σχολιάζει ο νευροβιολόγος Gerald Hüther για την αρχή του ανταγωνισμού;
«Ο φυσικός μας προγραμματισμός λειτουργεί ενωτικά και όχι ανταγωνιστικά. Ο εγκέφαλός μας χωρίζεται σε δύο ημισφαίρια, τα οποία συνεργάζονται, δεν ανταγωνίζεται το ένα το άλλο. Ο άνθρωπος έχει ως πρώτο και κυρίαρχο βίωμα το δεσμό του ως βρέφος με τη μητέρα του. Και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του επιζητά αυτό το δεσμό, την ένωση με κάποιον.»

Πείραμα έγινε σε βρέφη όταν ήταν 6 και 12 μηνών. Παρακολούθησαν γεωμετρικά σχήματα-μαριονέτες να αλληλεπιδρούν. Ένας κύκλος προσπαθούσε να ανέβει στην κορυφή μιας πλαγιάς και ένα τρίγωνο το βοηθούσε δίνοντάς του ώθηση. Στην κορυφή βρισκόταν ένα τετράγωνο, που έσπρωχνε ξανά προς τα κάτω τον κύκλο με το που έφτανε στην κορυφή. Μετά την παρουσίαση, δίνονταν στα βρέφη το τρίγωνο και το τετράγωνο. Τα βρέφη 6 μηνών επέλεγαν αμέσως το τρίγωνο. Τα βρέφη 12 μηνών μπερδεύονταν, δίσταζαν, κάποια δεν επέλεγαν καν.

Περιορισμός της Ελεύθερης Σκέψης
Φίμωση της Δημιουργικότητας
Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα προάγει τη μία σωστή απάντηση, τον ένα τρόπο σκέψης, την ενοχή του λάθους, τα οποία ενισχύονται από τα προκαθορισμένα διαγωνίσματα με συγκεκριμένες απαντήσεις για συγκεκριμένους σκοπούς. Η «αποκλίνουσα» σκέψη -η ικανότητα να σκέφτεσαι διαφορετικές ερμηνείες σε μία κατάσταση, να βρίσκεις ποικίλες απαντήσεις σε μία ερώτηση–, τόσο απαραίτητη για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, καταστρέφεται εξαιτίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Διαχρονική έρευνα έγινε σε 1500 ανθρώπους, οι οποίοι, αν σκόραραν πάνω από ένα όριο, θεωρούνταν ιδιοφυίες στην «αποκλίνουσα» σκέψη. Στην ηλικία των 3 έως 5 χρόνων το 98% των παιδιών ήταν ιδιοφυίες. Τα ίδια άτομα μετρήθηκαν ξανά στην ηλικία των 8 έως 10 χρόνων με ποσοστό 32% και στην ηλικία των 13 έως 15 χρόνων σκόραρε μόνο το 10%. Η αποκλίνουσα σκέψη μετρήθηκε επίσης σε 200.000 ανθρώπους 25 χρόνων και άνω με ποσοστό ιδιοφυϊας 2%.

Παρακολουθήσαμε τον παιδαγωγό Arno Stern στο εργαστήρι του, καθώς άνθρωποι κάθε ηλικίας βρίσκονταν εκεί, για να εκφραστούν και να επικοινωνήσουν ζωγραφίζοντας. Μας εξήγησε ότι τα σχέδια των μικρών παιδιών εξαρτώνται από τις κινητικές τους δεξιότητες, αλλά η εξέλιξή τους ακολουθεί μία «προγραμματισμένη διαδικασία» που την ονομάζει «φαινόμενο της τυποποίησης», συνδέοντάς τη με το σχολείο και τις τεχνικές που διδάσκονται. «Δε βασίζεται στην παρατήρηση του περιβάλλοντός τους, αλλά στη σταδιακή μείωση της φαντασίας και της ελευθερίας τους.»

Εντύπωση προκάλεσε η ιστορία του γιου του Arno, André Stern, που δεν πήγε ποτέ σχολείο. Του άρεσε να μαθαίνει ξένες γλώσσες ακούγοντας για πολλές ώρες μαθήματα σε ένα κασετόφωνο. Είναι μουσικός, μουσικοσυνθέτης, κατασκευαστής κλασικής κιθάρας, συγγραφέας, δημοσιογράφος. Παντρεμένος και πατέρας ενός μικρού αγοριού.

«Πώς μαθαίνεις να βάζεις όρια και να πειθαρχείς, αν δεν πας στο σχολείο;»
«Τα όρια τα βάζεις εσύ ο ίδιος στον εαυτό σου. Η αυτοπειθαρχία εξαρτάται από τους στόχους που θέτεις εσύ και από την ελευθερία σου. Εγώ ορίζω ότι πρέπει να ξυπνήσω στις 6 το πρωί, για να εξασκηθώ στην τοξοβολία!» απαντάει ρίχνοντας το τόξο του.

Οργανική Επαναδόμηση
Κάθε άνθρωπος είναι ικανός να πετύχει έχοντας κατανόηση, ενθάρρυνση και υποστήριξη από τους άλλους γύρω του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο πολυπράγμων Pablo Pineda, ο πρώτος απόφοιτος πανεπιστημίου με σύνδρομο Down στην Ευρώπη. Τον ακούμε να μας λέει τόσο απλά, με τη δυναμωτική του ζωντάνια και το ευφυέστατο χιούμορ του, πως το αντίθετο της αγάπης δεν είναι το μίσος. Είναι ο φόβος.

Κάθε άνθρωπος προσπαθεί για το καλύτερο και είναι έξυπνος σε ό,τι αγαπάει, σε ό,τι είναι το στοιχείο του, το ταλέντο του. Ο Ken Robinson παρομοιάζει το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα με την Κοιλάδα του Θανάτου, στην οποία δεν ανθίζει τίποτα λόγω ξηρασίας και απουσίας βροχής. Όταν το χειμώνα του 2004 έβρεξε, η Κοιλάδα του Θανάτου γέμισε -την άνοιξη του 2005- με ανθισμένα λουλούδια! Δεν ήταν νεκρή… απλώς κοιμόταν, περιμένοντας τις κατάλληλες συνθήκες, για να ανθίσουν οι σπόροι που υπήρχαν κάτω από την επιφάνειά της.

Η επαναδόμηση του εκπαιδευτικού μας συστήματος μπορεί να βασιστεί και να εμπνευστεί από το «οργανικό πρότυπο», αλλάζοντας τις συνθήκες και τις προσδοκίες του «βιομηχανικού», δίνοντας ευκαιρίες στους ανθρώπους να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους και να καινοτομήσουν.

Ας μην φοβόμαστε το διαφορετικό, ας προχωρήσουμε, γιατί όπως είπε και ο Benjamin Franklin: Η ανθρωπότητα διαιρείται σε τρεις κατηγορίες. Εκείνους που δεν μετακινούνται, εκείνους που μετακινούνται και εκείνους που κινούνται.

Πηγές:
1. Arno Stern Official Website (1.4.2015) http://arnostern.com/en/index.html
2.Mathaino Paizontas (1.4.2015) Alphabet trailer, https://www.youtube.com/watch?v=jDfJk5vCLik
3.Miraclefilm.dk (3.4.2015) abc pressbook, http://www.miraclefilm.dk/files/abc_pressbook.pdf
4.TedTalk, Ken Robinson: How Schools kill Creativity, http://www.ted.com/talks/ken_robinson_says_schools_kill_creativity?language=en

Submit to FacebookSubmit to Twitter