Λένια Βερσή

Λένια Βερσή

Φυσικά, η περιέργεια αποτελεί τη βάση για τη χαρά της μάθησης. Ξαφνιαστήκατε; Γιατί; Αυτό δεν είναι το ζητούμενο; Να έχουμε περίεργα παιδιά, να διερευνούν διαρκώς, να αναζητούν πληροφορίες, το καινούριο, το άγνωστο; Ξέρετε αυτή η περιέργεια προϋπάρχει. Η πείνα, η δίψα και η λαχτάρα για γνώση αποτελούν βασικές βιολογικές ανάγκες, το θέμα είναι εμείς να μην την αφήσουμε να καταλαγιάσει αλλά να την ερεθίσουμε!

Τα περίεργα παιδιά «μπορούν να αναπτύξουν περισσότερες στρατηγικές για την απόκτηση πληροφοριών και να τις χρησιμοποιήσουν ευέλικτα στην αντιμετώπιση του νέου», σύμφωνα με τη ψυχολόγο Κλέμενς Τρούντεβιντ. Συνεπώς, προσθέτει η δημοσιογράφος-ερευνήτρια Lechmann στο βιβλίο της:  «η περιέργεια μας κάνει δημιουργικούς»!!! 1

Ανασταλτικός παράγοντας της φυσικής περιέργειας αποτελεί ο υπερβολικός φόβος, επειδή εμποδίζει την αναζήτηση. Γι’ αυτό και «όσο περισσότερη αγάπη νιώθει κανείς, τόσο λιγότερο φοβάται και τόσο πιο γρήγορα αναπτύσσεται η φυσική του περιέργεια.[..] Τα περίεργα μωρά γίνονται στην καλύτερη περίπτωση, μαθητές με ενδιαφέρον, αφού το ενδιαφέρον συνιστά, κατά κάποιον τρόπο, την «ώριμη φάση» της περιέργειας σε έναν συγκεκριμένο χώρο τον οποίο έχουμε ανακαλύψει, στον οποίο θα επανερχόμαστε ξανά και ξανά και με τον οποίο τελικά ταυτιζόμαστε.

Αυτή η εξέλιξη περνά από διάφορα στάδια: από το αγαπημένο μας αρκουδάκι ως μόνιμη παρεούλα, μέχρι το αγαπημένο μας χόμπι. Εφόσον αφυπνιστεί το ενδιαφέρον, ο ενθουσιασμός για μάθηση έρχεται από μόνος του. Όσο πιο πολύ ενδιαφερόμαστε για ένα θέμα τόσο πιο πολύ πρόθυμοι είμαστε να καταβάλλουμε προσπάθεια να ξεπεράσουμε εμπόδια, ώστε να μάθουμε περισσότερα πάνω σ’ αυτό. Η προσπάθεια ανταμείβεται. Οι εμπειρίες επιτυχίας επηρεάζουν το ενδιαφέρον και το αυξάνουν περαιτέρω- ένας θετικός κύκλος!»

Αν όμως τα παιδιά έχουν χάσει το ενδιαφέρον, την περιέργεια τους;
Υπάρχει λύση!

Πρόσφατη έρευνα του University College London απέδειξε ότι το καινούριο ξυπνά την περιέργεια!! «..καθώς ο εγκέφαλος βλέπει στις νέες πληροφορίες την πιθανότητα για επιβράβευση υπό μορφή μιας εμπειρίας επιτυχίας, εκκρίνει ντοπαμίνη», βελτιώνοντας έτσι τη μαθησιακή απόδοση. Δηλαδή «είναι πιο αποτελεσματικό να συνδέουμε τα καινούρια δεδομένα με παλιά, παρά να τροφοδοτούμε διαρκώς τη μνήμη με τις ίδιες πληροφορίες.» Ο Έμρα Ντούτσελ, ένας από τους διοργανωτές της έρευνας αναφέρει: «Η παλιά γνώση δεν προσφέρει κανένα ερέθισμα στον εγκέφαλο, η πληροφορία χάνει τη γοητεία της». Άλλωστε, η ίδια η περιέργεια σχετίζεται με την αναζήτηση της αλλαγής…3

Είναι στο χέρι μας να μην αφήνουμε τα παιδιά να λιμνάσουν! Να περιμένουν κάθε φορά κάτι καινούριο από εμάς, να τους δίνουμε ερέθισμα για να εξάψουμε τη φαντασία τους. Να αναζητούν ίσως το κάτι διαφορετικό στο χώρο, το καινούριο. Να εξερευνήσουν ακόμα και το ίδιο το σχολείο τους ή ακόμα καλύτερα τη γειτονιά τους…

Ο ελεύθερος πειραματισμός με υλικά ιδιαίτερα, μη επιτρεπτά συνήθως, όπως λάσπη, αλεύρι ή άμμος, βόλοι κλπ, επισκέψεις σε μουσεία, σε εκθέσεις, σε κέντρα με εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, μπορούν να γίνουν η αφορμή για φούντωμα της περιέργειας και εκτόξευση της δημιουργικής τους δύναμης. Ακόμη και για τα «τεμπέλικα» παιδιά για τον κόσμο των γραμμάτων, η Lechmann προτείνει κόμικς και περιοδικά. Θεωρεί ότι είναι ικανά να ξυπνήσουν την περιέργειά τους και να τους κινητοποιήσουν  το ενδιαφέρον.

 Αν αφήσουμε τη δική μας φαντασία ελεύθερη, αν κινητοποιήσουμε το δικό μας ενδιαφέρον, αν γίνουμε ερευνητές του κόσμου, του τόσο γνωστού μα και τόσο άγνωστου συνάμα, ένα είναι το σίγουρο: ότι τα παιδιά θα μας ακολουθήσουν...


Βιβλιογραφικές αναφορές:
1,2,3 Lechmann, I., (2011) «Παρακίνηση» Αθήνα: Αερόστατο, σελ.29,30,88.

Σάββατο, 25 Απριλίου 2015 14:29

Ντόναλντ αθώος ή ένοχος;

Μίκυ, Ντόναλντ, Σκρούτζ και η υπόλοιπη χαριτωμένη παρέα του Μίκυ, που όλοι γνωρίζουμε, μεγαλώνει γενιές και γενιές παιδιών με τις περιπέτειές τους, τα αστεία, τα κατορθώματά τους και τις γκάφες τους!! Είναι όμως, τόσο καλοπροαίρετοι όσο μας τους παρουσιάζουν;

Για παράδειγμα στην περίπτωση του Ντόναλντ, αναρωτιέται κανείς, είναι τόσο αθώος όσο νομίζουμε; Ή μήπως είναι ένα παιχνίδι στα χέρια των κατασκευαστών κόμικς, που έχουν το χάρισμα να καθοδηγούν με πολλή επιδεξιότητα  τις επιθυμίες αρμονίας, που είναι το κύριο χαρακτηριστικό της τρυφερής παιδικής ηλικίας;

Οι απόψεις διίστανται και είναι αρκετοί εκείνοι που υποστηρίζουν ότι πίσω από το ξένοιαστο ύφος της παρέας του Ντίσνεϋ, κρύβεται ένα ακόμη πρόσωπο του ιμπεριαλισμού και γενικότερα της κυρίαρχης  ιδεολογίας στον πολιτιστικό τομέα.

Η κοινωνική στρέβλωση που εμφανίζεται στον κόσμο του Ντίσνεϋ, λένε, όπου δεν υπάρχει ούτε εργάτης ούτε εργασία, δημιουργεί ψεύτικα πρότυπα και λάθος εντυπώσεις. Αυτή η πάπια μια ζωή ψάχνει για δουλειά και όλο παραπονιέται για τις εξαντλητικές του προσπάθειες για να αντιμετωπίσει τη ζωή, ενώ στην ουσία ζει παρασιτικά εις βάρος του πλούσιου και πανίσχυρου θείου του.

Από τη μια μεριά υποτίθεται ότι μαστίζεται  από ανεργία και από την άλλη, οι μόνοι λόγοι που ψάχνει για δουλειά είναι για να πληρώσει τα έξοδα των διακοπών του ή την τελευταία δόση της τηλεόρασης και όχι για τις βασικές, καθημερινές ανάγκες. Και ενώ συνήθως δεν έχει δεκάρα, τον βλέπουμε πάντα να αγοράζει κάτι. Πώς άραγε; Εξάλλου και η δουλειά που ονειρεύεται, προϋποθέτει κάποια συγκεκριμένα πλεονεκτήματα. Πρέπει να είναι εύκολη, να μην τον κουράζει πνευματικά ή σωματικά, να είναι καλή για να περνά ευχάριστα την ώρα του, με λίγα λόγια να πληρώνεται χωρίς να ιδρώνει. Μας θυμίζει άραγε κάτι αυτό από τις απαιτήσεις της σημερινής μας κοινωνίας;

Με απλά λόγια, οι επικριτές του υποψιάζονται  ότι ο αγαθός και συμπαθητικός Ντόναλντ, είναι ένας απατεώνας, υποκριτής, τεμπέλης και στην ουσία άπληστος τύπος, που δεν τον νοιάζει το πώς αλλά το πόσα μπορεί να εξασφαλίζει άκοπα για την καλοπέρασή του. Ένα άλλο αρνητικό σημείο που επισημαίνεται σε όλο αυτό το δημιούργημα είναι η αγονεϊκή οικογένεια, όπου υπάρχουν όλοι  οι υπόλοιποι συγγενείς, εκτός από τη μητέρα και τον πατέρα,  για τους οποίους δε γίνεται  η παραμικρή νύξη. Αυτό καταλήγει σε μια κατάσταση τουλάχιστον αφύσικη, όπου τα παιδιά έρχονται από το πουθενά, γεγονός που οδηγεί στην υποψία ότι ο Ντίσνεϋ προσπαθεί να κρύψει τις φυσιολογικές μορφές της σεξουαλικότητας, δημιουργώντας  έτσι έναν παράλογο κόσμο.

Για να επανέλθουμε όμως στον Ντόναλντ, πρέπει να σημειώσουμε ότι η μεγαλύτερη αδυναμία του είναι η διπλή του υπόσταση. Ενώ  είναι ενήλικας και έχει τις υποχρεώσεις του ενηλίκου, συμπεριφέρεται σαν παιδί χωρίς κρίση, σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Ο Ντόναλντ παίζει με τη ζωή και μέσα στο παιχνίδι αυτό υποδύεται τους ρόλους που τον βολεύουν και τον ευχαριστούν και όχι αυτούς που του αναλογούν. Και μέσα σ΄ όλα αυτά, έχει και την έμμονη ιδέα να δίνει διαρκώς για τον εαυτό του μια ευνοϊκή εικόνα, που τον οδηγεί τελείως φυσικά στη χρησιμοποίηση τεχνασμάτων από την αρχή κάθε επεισοδίου. Και πέρα από αυτό, η ιδανική κατά τη γνώμη του ανταμοιβή  που θα του άξιζε, είναι να του στήσουν ένα άγαλμα σε δημόσια πλατεία ή σε μουσείο, που θα του εξασφάλιζε την αιωνιότητα. Χαρίζει στους άλλους τα προβλήματά του, το ρίχνει στην τύχη όταν δυσκολεύεται, κλαψουρίζει όταν δεν τα βγάζει πέρα  ενώ στην ουσία δεν του καίγεται καρφάκι  όταν όλα πάνε στραβά.

Είναι αναίσθητος; Είναι απροσάρμοστος; Είναι απατεώνας όπως τον κατηγορούν οι επικριτές του ή μήπως είναι απλώς μια πάπια και ως πάπια πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε;

Σίγουρα πάντως είναι καθησυχαστική η σκέψη ότι εκατομμύρια παιδιά στον κόσμο μεγάλωσαν διαβάζοντας αυτά τα κόμικς χωρίς να εξελιχθούν σε απροσάρμοστα και προβληματικά κοινωνικά άτομα. Βέβαια τα οποιαδήποτε πρότυπα, απ΄ όπου και αν προβάλλονται παίζουν το ρόλο τους  στη διαμόρφωση των χαρακτήρων. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό ο ρόλος της οικογένειας, καθώς με το παράδειγμά τους και την από κοινού παρακολούθηση οποιουδήποτε προγράμματος, θα αποτρέψουν το ενδεχόμενο τα παιδιά να γίνουν παθητικοί δέκτες των όσων παρακολουθούν.

Άλλωστε, ο εξορκισμός και η πυρά ουδέποτε ωφέλησαν τις κοινωνίες που τα  υιοθέτησαν.

Βιβλιογραφία:
Ματλάρ, Α., Ντορφμαν, Α. (1982) « Ο Ντόναλντ ο απατεώνας», Αθήνα , Ύψιλον.

Σάββατο, 25 Απριλίου 2015 13:23

Υπάρχουν σωστά και λάθος παιχνίδια;

Νομίζετε πως ένα ξύλινο ζωάκι είναι κάτι απλό; Κι όμως, δεν είναι. Σας προβλημάτισα; Όχι εγώ, αλλά η Χίλντα Ντούλιτλ. Υπάρχουν, λοιπόν, σωστά και λάθος παιχνίδια; Υπάρχει το κατάλληλο σύνολο ερεθισμάτων που θα χαρίσει στα παιδιά έναν καλύτερο εγκέφαλο;

Ζούμε στον 21ο αιώνα, μια εποχή που κατακλύζεται από χιλιάδες παιχνίδια που υπόσχονται ότι μετατρέπουν τα παιδιά σε ΣΟΥΠΕΡ παιδιά. Όλα συνδυάζουν τη σύγχρονη τεχνολογία και τις τελευταίες έρευνες σχετικά με τον εγκέφαλο. Προσφέρουν όμως όλα όσα υπόσχονται; Από ένα πείραμα, που έγινε από την International Play Association φαίνεται πως τα παιδιά προτιμούν τα πιο απλά παιχνίδια, εκείνα που τους επιτρέπουν να χρησιμοποιούν τη φαντασία τους. Τα πιο περίπλοκα παιχνίδια που έχουν ήχους, φώτα και άλλα τεχνάσματα δεν προσφέρουν παραπάνω γνωστικά οφέλη από ένα απλό ξυλόφωνο σαν εκείνα που χρησιμοποιούσαν τα παιδιά πριν από 4.000 χρόνια. Ίσα- ίσα τα σύγχρονα ηλεκτρονικά παιχνίδια αποδείχθηκαν και πιο βαρετά για τα παιδιά. Χαρακτηριστικά ένα εξάχρονο κορίτσι ανέφερε για αυτά: « ..μετά από λίγο τα βαριόμαστε επειδή είναι πάντα τα ίδια. Εμένα μου αρέσουν τα παιχνίδια με τα οποία μπορώ να συνθέτω διάφορα πράγματα.» 1

Ακόμα και ο ηγέτης της τεχνολογίας Μπιλ Γκέιτς κατανοεί την ανάγκη των παιδιών να κατευθύνουν τα ίδια το παιχνίδι τους, αντί να τους υπαγορεύει αυτό τι θα κάνουν: “Αν παρακολουθήσετε ποτέ ένα παιδί να κατασκευάζει ένα διαστημόπλοιο χρησιμοποιώντας ένα χαρτοκιβώτιο και χρωματιστά κραγιόνια, ή αν το ακούσατε ποτέ να σκαρώνει τους δικούς του κανονισμούς, όπως για παράδειγμα: «Τα κόκκινα αυτοκίνητα μπορούν να προσπερνούν όλα τα άλλα”, τότε γνωρίζετε πως η παρόρμηση να χρησιμοποιήσουμε με άλλο τρόπο ένα παιχνίδι, βρίσκεται στην καρδιά του καινοτόμου τρόπου που παίζουν τα παιδιά. Είναι, επίσης, και η ουσία της δημιουργικότητας.»”2 Αυτό μου θυμίζει τις αφηγήσεις της μητέρας μου, που όπως μου είχε αναφέρει, μικρή μαζί με την αδελφή της είχαν δημιουργήσει το καλύτερο κομμωτήριο που θα μπορούσε να φανταστεί ένα παιδί! Ήταν ένα κτήμα με καλαμποκιές, όπου οι δυο μικρές κομμώτριες «χτένιζαν» τα μαλλιά των καλαμποκιών που βρίσκονταν τριγύρω τους σε μεγάλη αφθονία.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως όσο περισσότερη φαντασία και εξυπνάδα έβαλε ο κατασκευαστής στο παιχνίδι, τόσο λιγότερες ευκαιρίες έχει το παιδί για να χρησιμοποιήσει τη δική του φαντασία και δημιουργικότητα. Επίσης ελλοχεύει και ο κίνδυνος ότι τα παιδιά μπορεί να εθιστούν στην ευρηματικότητα των άλλων. Συμπερασματικά, θα έλεγε κανείς πως κάθε λογής παιχνίδια κατασκευασμένα από τον άνθρωπο αποτελούν εμπόδιο για το ευρηματικό παιχνίδι και τους αποσπούν την προσοχή από τα επαρκή θαύματα της φύσης, τον ήλιο, τα ζώα, το νερό, τις πέτρες κλπ.

Στο σημείο αυτό θα παραθέσω και τα τελευταία ευρήματα από πειράματα σε τρωκτικά που απέδειξαν πως «δεν υπάρχει σύνολο ερεθισμάτων που να χαρίζει στα τρωκτικά έναν καλύτερο εγκέφαλο, από τα ερεθίσματα που συναντούν μεγαλώνοντας στη φύση.» 3Σύμφωνα, λοιπόν με τις Νευροεπιστήμες όλα τα ερεθίσματα που χρειάζονται τα νήπια βρίσκονται στην καθημερινή τους εμπειρία. Αυτό όμως δεν πρέπει να παρερμηνευτεί. Δεν πάει να πει ότι ένα στερητικό περιβάλλον θα δώσει και πολλές ευκαιρίες για μάθηση. Σε μεγάλη έρευνα στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου αποδείχθηκε πως τρίχρονα παιδιά που μεγάλωσαν σε περιβάλλον με περισσότερα βιβλία, ιστορίες και συζητήσεις ήταν δέκα μήνες πιο μπροστά στο λεξιλόγιο από τα παιδιά λιγότερο καλλιεργημένων οικογενειών, και ένα χρόνο πιο μπροστά στην κατανόηση σχημάτων, μεγεθών, χρωμάτων, γραμμάτων και αριθμών.

Εν τέλει, θα λέγαμε πως σκοπός είναι να υπάρχουν απλά παιχνίδια που να απελευθερώνουν τη φαντασία των παιδιών, που να τους δίνουν πρωτοβουλία και να μην κάνουν τα πάντα, ώστε να τους επιτρέπουν να εξερευνούν και να εκφράζουν τον εαυτό τους...  Εφοδιαστείτε λοιπόν, με «ανοιχτού τύπου» υλικά όπως, υφάσματα, κύβοι, πηλός, υλικά της φύσης (βότσαλα, ξύλα κοκ), ανακυκλώσιμο υλικό και επιτρέψτε στα παιδιά να δημιουργήσουν ελεύθερα...

Βιβλιογραφικές αναφορές:
1,2,3 Honore, C. (2010) «Το μανιφέστο της χαρούμενης παιδικής ηλικίας». Αθήνα, Αερόστατο, σελ. 135, 137, 77.

Ζούμε σε μια κοινωνία όπου θεωρούμε πολυτέλεια την αξιοκρατία, τη δικαιοσύνη, πράγματα όπου έπρεπε να θεωρούμε δεδομένα. Μεγαλώνουμε σε ένα κόσμο άδικο όπου κυριαρχεί η διαφθορά, το ψέμα και η απάτη. Καταπατώνται συνταγματικά δικαιώματα και εμείς ως πολίτες απλώς δικαιολογούμε τους εαυτούς μας και συμβάλλουμε στην καταστροφή μας. Είμαστε απαθείς και συμβιβαζόμαστε. Δε χρειαζόμαστε άλλους τέτοιους πολίτες, όχι. Χρειαζόμαστε πολίτες που σκέφτονται και ενεργούν. Πολίτες που θα προτιμούν να αναλάβουν να λύσουν κάποιο πρόβλημα που απαιτεί εξυπνάδα από το να ακολουθούν οδηγίες. Πολίτες που δεν θα είναι απλώς άριστοι στα χαρτιά με γεμάτα βιογραφικά, αλλά που θα έχουν την προσωπική σπίθα, το πάθος για ρίσκα, την επιθυμία να αμφισβητούν το κατεστημένο. Πολλοί νέοι στις μέρες μας είναι σαν να μιλούν σύμφωνα με ένα προκαθορισμένο σενάριο. Ο καλύτερος τρόπος για να ξαναχτιστεί αυτή η κοινωνία από την αρχή, όπου όλοι θα μάχονται για ήθος και ιδανικά είναι να ξεκινήσουμε από την προσχολική ηλικία.

Τι θα έπρεπε να επιζητούμε παιδαγωγοί και γονείς; Παιδιά που θα έχουν την ευκαιρία να βρουν τον προσωπικό τους δρόμο και όχι να πασχίζουν για να κερδίσουν ένα τρόπαιο. Να έχουν πρωτότυπες ιδέες αντί να πειθαρχούν, να παίρνουν ρίσκα και να κάνουν λάθη, να διασκεδάζουν, να ονειρεύονται και να αναζητούν τη μάθηση. Και εμείς; Εμείς να είμαστε συνοδοιπόροι στην πορεία κατάκτησης της γνώσης, να τραβάμε βοηθητικά τα κουπιά στην τρικυμία της.

Μου είναι αδύνατον να ξεχάσω τα λόγια εκείνου του παιδιού: «Εγώ αυτή θα την κόψω κομματάκια, θα τη βάλω στο φούρνο, θα την ψήσω και θα τη φάω! Θα σου δώσω κι εσένα λίγη». Τα λόγια ενός τρίχρονου θυμωμένου παιδιού με την παιδαγωγό του, που πριν από λίγο το είχε ντροπιάσει μπροστά στους φίλους του επειδή απλώς δεν ήθελε να ακολουθήσει την επιβεβλημένη δράστηριότητα. Είχε «εξοριστεί» από την υπόλοιπη ομάδα ώστε να έχει χρόνο και χώρο για να σκεφτεί τι έκανε. Να σκεφτεί δηλαδή αν ήταν λάθος που ακολούθησε το δικό του δρόμο και ανάγκη για μάθηση.

Ο κλάδος μας βρίθει ακόμα από «αυθεντίες» του «αποφασίζομεν και διατάσσομεν», αλλά οι εποχές άλλαξαν, οι παιδαγωγοί κατεβαίνουν από τους θρόνους, δίνουν τα σκήπτρα στα παιδιά και αφήνουν εκείνα να τους δείξουν τους δρόμους που έχουν ανάγκη να ακολουθήσουν για να μάθουν.

Γονείς και παιδαγωγοί ας συνεργαστούμε και ας φροντίσουμε η παιδική τους ηλικία να είναι αξιομνημόνευτη!

Πριν 2.500 χρόνια, υπήρχε ένα βασίλειο, το βασίλειο της Λυδίας. Στα χρόνια που βασιλιάς ήταν ο Άτης, ο γιος του Μάνη, έπεσε σ’ όλη τη Λυδία μεγάλη σιτοδεία.

Στην αρχή οι Λυδοί βαστούσαν υπομονετικά, ύστερα όμως, καθώς το κακό δε σταματούσε και οι κάτοικοι υπέφεραν και τσακώνονταν ολοένα και περισσότερο… έπρεπε να βρουν έναν άμεσο τρόπο αντιμετώπισης, μια ακραία λύση.

Και τη βρήκαν. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, εφηύραν τα παιχνίδια με ζάρια και κότσια!

Επέβαλλαν ενιαία πολιτική σε όλο το βασίλειο. Τη μια μέρα, όλοι θα έτρωγαν. Και την επόμενη μέρα, όλοι θα έπαιζαν παιχνίδια. Τα παιχνίδια μας απορροφούν τόσο πολύ και μας βυθίζουν σε μια τόσο ικανοποιητική ευδαιμονική παραγωγικότητα, ικανά να κάνουν ακόμα και τους κάτοικους  της Λυδίας να αφοσιώνονται στο παιχνίδι με τα ζάρια αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπήρχε καθόλου τροφή!! Και έτσι την επόμενη μέρα, όλοι θα έπαιζαν παιχνίδια. Και την μεθεπόμενη θα έτρωγαν.

Την πολιτική αυτή ακολούθησαν για 18 χρόνια. Τρώγοντας τη μια μέρα και παίζοντας παιχνίδια την άλλη.

Ο λιμός, όμως, δεν απομακρυνόταν γι’ αυτό ο βασιλιάς της Λυδίας αποφάσισε ότι θα έπαιζαν ένα τελευταίο παιχνίδι με τα ζάρια. Διαίρεσαν το βασίλειο σε δύο μέρη και έπαιξαν μια παρτίδα. Οι νικητές θα ξεκινούσαν μια επική αποστολή. Θα έφευγαν από τη Λυδία και θα αναζητούσαν ένα νέο μέρος να μείνουν, αφήνοντας μόνο τόσους ανθρώπους όσους θα μπορούσαν να επιζήσουν με τις διαθέσιμες πηγές, και με την ελπίδα να μεταφέρουν τον πολιτισμό κάπου όπου θα μπορούσε να ανθίσει.

Ακούγεται τρελό, σωστά; Αλλά πρόσφατα στοιχεία έδειξαν ότι οι Ετρούσκοι, που αργότερα δημιούργησαν τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, έχουν κοινό DNA με τους αρχαίους κατοίκους της Λυδίας. Και οι γεωλόγοι έχουν βρει στοιχεία παγκόσμιας πτώσης της θερμοκρασίας που κράτησε σχεδόν 20 χρόνια και μπορεί να εξηγήσει το λιμό. Έτσι, οι επιστήμονες έφτασαν στο συμπέρασμα ότι η τρελή ιστορία του Ηρόδοτου είναι  αληθινή!

Μπορεί πραγματικά να έσωσαν τον πολιτισμό τους παίζοντας παιχνίδια!

Πηγές:
1.Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, «Ηρόδοτος, Ἱστορίαι (1.93.1-1.94.7)», http://www.greek-language.gr/Resources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=17, τελευταία επίσκεψη: 4/4/2015.
2.McGonical, J. (2010) «Τα παιχνίδια μπορούν να κάνουν τον κόσμο μας καλύτερο», http://www.ted.com/talks/jane_mcgonigal_gaming_can_make_a_better_world?language=el, τελευταία επίσκεψη: 4/4/2015.

Σάββατο, 25 Απριλίου 2015 08:47

Και οι μεγάλοι πρέπει να παίΖουν!

Όταν ο Δρ. Stuart Brown ανέφερε ότι:
"Τίποτα, δεν ανάβει τον εγκέφαλο όπως το παιχνίδι."
Δεν αναφερόταν μόνο στον εγκέφαλο των παιδιών…

Όταν μιλάμε για ανατροφή των παιδιών  ξέρουμε, ενστικτωδώς τουλάχιστον,  ότι το παιχνίδι είναι προορισμένο για εκείνα.  Ωστόσο, έρευνες  δείχνουν ότι και οι ενήλικες θα πρέπει να παίζουν! Το παιχνίδι είναι εξίσου καίριας σημασίας για τους ενήλικες όσο και για παιδιά!! Στην ταραχώδη, σύγχρονη ζωή μας, πολλοί από εμάς έχουμε επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην εργασία και τις οικογενειακές υποχρεώσεις, σπάνια έχουμε χρόνο για καθαρή διασκέδαση. Στο διάστημα παιδικής ηλικίας και ενηλικίωσης, σταματάμε να παίζουμε, γιατί στον κόσμο των ενηλίκων το παιχνίδι μετατρέπεται σε μια ένοχη απόλαυση. Ακόμα και όταν έχουμε ελεύθερο χρόνο, το πιο πιθανό είναι να κάτσουμε μπροστά από την τηλεόραση ή τον υπολογιστή παρά να παίξουμε και να διασκεδάσουμε πραγματικά όπως κάναμε όταν ήμασταν παιδιά.

Το παιχνίδι, όπως έχουμε αναφέρει ξανά, είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη ενός παιδιού, αλλά όχι μόνο. Είναι ευεργετικό για τους ανθρώπους όλων των ηλικιών!!
 
Παίξτε γιατί το παιχνίδι:
•    Ανακουφίζει από το στρες.
Το παιχνίδι είναι διασκεδαστικό και προκαλεί την απελευθέρωση των ενδορφινών, χημικές ουσίες του σώματος που δημιουργούν μια γενική αίσθηση ευημερίας μέχρι και προσωρινή ανακούφιση από τον πόνο.
•    Βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Δραστηριότητες όπως το σκάκι και το παζλ βελτιώνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς επίσης προλαμβάνουν για προβλήματα μνήμης.
•    Τονώνει τη δημιουργικότητα.
Το παιχνίδι διεγείρει τη φαντασία, βοηθώντας σας να βρίσκετε δημιουργικές λύσεις στα προβλήματα.
•    Βελτιώνει τις σχέσεις σας με τους άλλους.
Το γέλιο και η διασκέδαση προωθούν τη συμπάθεια, τη συμπόνια, την εμπιστοσύνη, και την οικειότητα με τους άλλους. Η κοινωνική αλληλεπίδραση που αναπτύσσεται με οικογενειακά μέλη και φίλους βοηθά στην προφύλαξη από το άγχος και την κατάθλιψη.
•    Σας διατηρεί νέους και ενεργητικούς!
Παίζοντας αισθάνεστε καλύτερα, γιατί αυξάνεται η ενέργεια και η ζωτικότητά σας και παράλληλα βελτιώνεται η αντοχή σας στις ασθένειες.

«Δε σταματάμε να παίζουμε επειδή γερνάμε,
γερνάμε επειδή σταματάμε να παίζουμε»,
όπως έχει πει ο George Bernard Shaw
(Ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας)


Πηγές:
1.    Laverne, L. (2014) «Why play is important to us all», http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/oct/05/why-play-is-important-to-us-all-lauren-laverne, τελευταία επίσκεψη:5/11/2014.
2.    Tartakovsky, M., «The importance of play for adults», http://psychcentral.com/blog/archives/2012/11/15/the-importance-of-play-for-adults/, τελευταία επίσκεψη: 5/11/2014.
3.    Robinson, L., Smith, M., Segal, J. (2014) « The Benefits of Play for Adults», http://www.helpguide.org/articles/emotional-health/benefits-of-play-for-adults.htm, τελευταία επίσκεψη:5/11/2014.

Σάββατο, 25 Απριλίου 2015 08:10

Το αντίθετο του παιχνιδιού;

Η δουλειά! Θα έλεγαν οι περισσότεροι.  Συμφωνείτε;
Φυσικά! Οι διαφορές εντοπίζονται και στους ορισμούς τους:
Δουλειά – εργασία: «η καταβολή σωματικών πνευματικών δυνάμεων για την παραγωγή επιθυμητού ή επιβεβλημένου έργου.»
Παιχνίδι: «είναι οποιαδήποτε ενέργεια που δεν έχει συγκεκριμένο πρακτικό σκοπό, αλλά προσφέρει ευχαρίστηση γιατί είναι διασκεδαστική.» 1

Ο Δρ. Stuart Brown2 (εδώ και δεκαετίες μελετά τη δύναμη του παιχνιδιού από κρατούμενους μέχρι επιχειρηματίες και καλλιτέχνες) στο αρχικό ερώτημα θέτει την εξής απάντηση:
"Το αντίθετο του παιχνιδιού δεν είναι η δουλειά, είναι η κατάθλιψη!"

Το παιχνίδι και η παιχνιδιάρικη διάθεση των πραγμάτων, δεν είναι απλά κάτι το ευχάριστο, αλλά ουσιαστικό συστατικό της καλής ψυχικής υγείας! Είναι όμως έτσι; Παιχνίδι είναι μόνο αυτό;  Ένα παιδί που φτιάχνει ένα πύργο με τουβλάκια, παίζει απλώς γιατί είναι διασκεδαστικό, λειτουργεί χωρίς σκοπό; Έχουν δίκιο, δηλαδή, όσοι συνάδουν το παιχνίδι με την τεμπελιά; Όχι!!!  Είναι κάτι πιο σύνθετο! «Τίποτα δεν ανάβει τον εγκέφαλο όπως το παιχνίδι!!!», συμπληρώνει ο Δρ. Stuart Brown.

Το παιχνίδι αποδείχθηκε πως είναι σημαντικό για την πρόοδο του ανθρώπου και  για την προσωπικότητα του!!3

Πρόκειται για μια παρεξηγημένη λέξη...  Το παιχνίδι διαμορφώνει τον εγκέφαλο, ισχυρίζονται όλοι οι νευροεπιστήμονες. 4 Αυτό αποδεικνύουν και οι εγκεφαλικές τομογραφίες. «Ο ανθρώπινος εγκέφαλος φωτίζεται πιο έντονα και σε μεγαλύτερη κλίμακα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.» 5 Άρα, θα έλεγε κανείς, είναι συνώνυμο της δουλειάς, όταν το έργο που παράγεται δεν είναι επιβεβλημένο αλλά επιθυμητό.

Το αντίθετο όμως; Το αντίθετο του παιχνιδιού, ποιο θα μπορούσε να είναι;
Η ΤΕΜΠΕΛΙΑ!!!

Γιατί μόνο χάσιμο χρόνου δεν είναι το παιχνίδι…
Εάν δεν πειστήκατε ακόμα, παρακολουθήστε την ομιλία  του Δρ. Stuart Brown στο TED!



Βιβλιογραφικές αναφορές:
1Μπαμπινιώτης, Γ. (2008) «Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας», Αθήνα, Κέντρο Λεξικολογίας.
4,5 Honore, C. (2010) Το μανιφέστο της χαρούμενης παιδικής ηλικίας. Αθήνα, Αερόστατο.

Άλλες Πηγές:
2Laverne, L. (2014) «Why play is important to us all», http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/oct/05/why-play-is-important-to-us-all-lauren-laverne, τελευταία επίσκεψη: 5/11/2014.
3Hamilton, J. (2014) «scientists say child’s play helps build a better brain», http://www.npr.org/blogs/ed/2014/08/06/336361277/scientists-say-childs-play-helps-build-a-better-brain, τελευταία επίσκεψη: 5/11/2014.


Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι, παρόλη την πλαστικότητα του εγκεφάλου, τα γενικά μονοπάτια στα οποία κινείται η σκέψη δεν αλλάζουν ποτέ! Δεν είναι συγκλονιστικό; Και μάλιστα, «σε ορισμένες φάσεις κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, ο εγκέφαλος είναι ιδιαιτέρως ανοιχτός για συγκεκριμένες αλλαγές. Όταν τελειώσει μια τέτοια φάση, που αποκαλείται και “χρονοπαράθυρο”, δεν μπορούν πια να πραγματοποιηθούν ουσιαστικές αλλαγές. Έτσι, λόγου χάρη, τα θεμέλια για τα μαθηματικά και τη λογική χτίζονται μεταξύ του δεύτερου και του πέμπτου έτους της ζωής μας μέσω περιβαλλοντικών επιδράσεων.» Αντίστοιχα, ο Πιαζέ τα επονομαζόμενα «χρονοπαράθυρα» τα είχε ονομάσει στάδια και αντιστοίχως ο Dr. Howard Gardner στο βιβλίο του Frames of Mind αναφέρει: «…συγκεκριμένες επιδεξιότητες αναπτύσσονται μέσα σε κάθε ομάδα σε διαφορετικά στάδια της ανάπτυξης του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας»!1

Επίσης κατά τη διάρκεια αυτών των ευαίσθητων χρονοπαραθύρων δημιουργούνται «οι βασικές δομές σκέψης, η γραμματική για τη μετέπειτα μάθηση, αλλά και για τον άρρηκτα συνδεδεμένο με κάθε διαδικασία μάθησης, κόσμο των συναισθηματικών εμπειριών», σύμφωνα με τη βιολόγο συμπεριφοράς, Κατρίνα Μπράουν.2  «Ωστόσο, η διαδικασία της καταστροφής, ενίσχυσης ή επαναδημιουργίας συνάψεων διαρκεί όλη τη ζωή μας. Μ' αυτό τον τρόπο ο εγκέφαλος παραμένει ικανός για μάθηση μέχρι τα γεράματα - εφόσον δέχεται ικανά θετικά ερεθίσματα. Γι' αυτό ακόμη και η κληρονομική ευφυΐα παίζει έναν περιορισμένο ρόλο, καθώς η δομή του εγκεφάλου εξαρτάται όχι μόνο από τη γενετική προδιάθεση αλλά, σε μεγάλο βαθμό, και από το περιβάλλον - κυρίως απ' όσα ζήσαμε και μάθαμε στην παιδική ηλικία3 

Τα επιχειρήματα για τη σημασία του περιβάλλοντος στο χώρο του παιδικού σταθμού, φαίνεται πως είναι πολύ περισσότερα από ό,τι μπορούσε κανείς να φανταστεί.. Επίσης επιβεβαιώθηκαν τα όσα λέγονται για το πόσο σημαντικά είναι τα πρώτα χρόνια ζωής κάθε ανθρώπου. «Μαλακό το μυαλό του παιδιού, τρυφερή η σάρκα του, ο ήλιος, η βροχή, το φεγγάρι, ο αγέρας, η σιωπή, όλα πέφτουν απάνω του, ζύμη αφράτη είναι και το ζυμώνουν», όπως με το δικό του ανεπανάληπτο τρόπο αναφέρει ο Νίκος Καζαντζάκης.4

Συνεπώς, πρέπει να αναλογιστούμε ξανά για τη στάση που επιλέγουμε να έχουμε απέναντι στην ευαίσθητη αυτή ηλικία των παιδιών. Παιδαγωγοί και γονείς δεν πρέπει να αφήσουν ανεκμετάλλευτα αυτά τα ευρήματα των Νευροεπιστημών. Γιατί όπως τονίζει ο Λιολιόπουλος στο βιβλίο του, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα διάφορα παράθυρα «ευκαιρίας» - χρονοπαράθυρα. Να γνωρίζουν πότε αυτά ανοίγουν και για ποιες ικανότητες. Να υπενθυμίζουν στους εαυτούς τους ότι είναι ματαιοπονία να προσπαθούν να διδάξουν κάτι, όταν το αντίστοιχο χρονοπαράθυρο δεν έχει ανοίξει ακόμα, γιατί κάτι τέτοιο μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες. Και ας μην ξεχνούν ότι κάθε παιδί ακολουθεί τη δική του μοναδική, αυτόνομη εξελικτική πορεία...5



Βιβλιογραφικές αναφορές:
1Healy, M.J. (1996) Μυαλά που κινδυνεύουν. Γιατί τα παιδιά μας δε σκέφτονται. Αθήνα, Λύχνος, σελ. 60.
2 Lechmann, I., (2011) Παρακίνηση. Αθήνα, Αερόστατο, σελ. 22.
3 Thorbrietz, P. (2010) Συγκέντρωση. Αθήνα: Αερόστατο, σελ. 18.
4,5 Λιολιόπουλος, Θ. (2004) Ο Εγκέφαλος και η ανάπτυξη του παιδιού. Θεσσαλονίκη, ΤΕΙ Θεσσαλονίκης, σελ. 176.

Οργανωμένες δραστηριότητες... πολλοί παιδαγωγοί θεωρούν ότι είναι απαραίτητο κομμάτι για την αγωγή των παιδιών. Ίσως αυτή η αντίληψη έχει προέλθει από τη βαθιά ριζωμένη ιδέα ότι εμείς διδάσκουμε και τα παιδιά μαθαίνουν. Εϊναι όμως, έτσι; Ο  Πιαζέ μας απέδειξε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν και έχει να κάνει με την ενεργό δράση του υποκειμένου. Όμως οι οργανωμένες δραστηριότητες επιτρέπουν κάτι τέτοιο και πότε τελικά το παιδί είναι νοητικά «δραστήριο»;

Οι «χειροτεχνίες» για παράδειγμα, από μόνες τους δεν έχουν τίποτα το δραστήριο, αν δεν είναι εμπνευσμένες από την αυθόρμητη έρευνα των παιδιών, αλλά προέρχονται μόνο από τις οδηγίες του παιδαγωγού.1 «Το να είναι κάποιος νοητικά δραστήριος δεν περιορίζεται σε κάποιους χειρισμούς. Μπορεί να υπάρχει νοητική δραστηριότητα χωρίς χειρισμούς όπως και παθητικότητα με χειρισμούς.»2 «Η γνώση που αποκτά το παιδί για τον κόσμο γύρω του δεν βασίζεται μόνο στη διδασκαλία αλλά κυρίως σε κάθε είδους ανακαλύψεις που κάνει δρώντας πάνω στα πράγματα, κάνοντας συνδυασμούς, δομώντας τα διαφορετικά, μεταμορφώνοντάς τα, συγκρίνοντάς τα, απαριθμώντας τα κλπ. Οι δραστηριότητες επιτρέπουν αφ’ ενός να ανακαλύψει το παιδί τις ιδιότητες των αντικειμένων σε σχέση με τη δράση που ασκεί απάνω τους, αφ’ ετέρου εμπλουτίζονται συνεχώς με νέες καταστάσεις στις οποίες εμπλέκονται.»3 πειραματισμός απαιτεί μια δόμηση της πραγματικότητας, δηλαδή κάθε καταγραφή δεδομένου που προέρχεται από τον εξωτερικό κόσμο προϋποθέτει την ύπαρξη των εργαλείων αφομοίωσης που υπάρχουν στη δραστηριότητα του υποκειμένου. Ο πειραματισμός οδηγεί στη φυσική γνώση και έγκειται στο γεγονός ότι δρα κανείς πάνω στα αντικείμενα και ανακαλύπτει τις ιδιότητές τους γενικεύοντας έτσι με βάση τα αντικείμενα του πειραματισμού.

Ακόμη και ο λογικο-μαθηματικός πειραματισμός έγκειται στο γεγονός του να δρα κανείς πάνω στα αντικείμενα, ανακαλύπτοντας αυτή τη φορά όχι τις ιδιότητες των αντικειμένων αλλά εξ’ αιτίας αυτής καθεαυτής της δράσης να καταλάβω, για παράδειγμα, πως τα βότσαλα που παίζω είναι πάντα τέσσερα, με όποιον τρόπο και αν τα τοποθετήσω στο χώρο, όπως και να τα μετρήσω. Αυτή δεν είναι ιδιότητα που ανήκει στα βότσαλα. 4

Εμείς οι παιδαγωγοί οφείλουμε να δημιουργηθεί ένα «νέο σχολείο» που θα απευθύνεται στην πραγματική δραστηριότητα, την αυθόρμητη, τη βασισμένη στην ανάγκη και το προσωπικό ενδιαφέρον των παιδιών. Αυτό δεν σημαίνει πως τα παιδιά κάνουν ό,τι θέλουν. Όπως λέει και ο Κλάπαρεντ: «θέλουν αυτό που κάνουν». Δρουν χωρίς να αναγκάζονται να δράσουν.»5

Τι μας δίδαξε λοιπόν ο Πιαζέ;
Πρώτον, ότι η γνώση δεν είναι «κονσέρβα» μέσα στο αντικείμενο που μπορούμε να την ανοίξουμε και να την χρησιμοποιήσουμε, αλλά χτίζεται σιγά-σιγά από το υποκείμενο και είναι το αποτέλεσμα μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης του υποκειμένου με το περιβάλλον του.
Δεύτερον, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η νόηση είναι η κατάσταση ισορροπίας προς την οποία τείνουν όλες οι διαδοχικές προσαρμογές, αισθησιοκινητικές και γνωστικές, αλλά και όλες οι αφομοιωτικές και συμμορφωτικές ανταλλαγές μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος»6

 Πηγές:
1,4,5Piaget, J. (1969) Psychologie et Pedagogie. Paris, Denoel.
2 Perraudeau, M. (1996) «Piaget aujourd’hui. Responses a une controverse.» Paris, Armant Collin, σελ. 26.
3 Droz, R., Rahmy, M. (1974) «Lire Piaget. Bruxelles, Charles Dessart» σελ. 47.
6Φράγκος, Χ. (38η έκδοση) (2006) «Ψυχοπαιδαγωγική. Θέματα παιδαγωγικής ψυχολογίας παιδείας διδακτικής και μάθησης». Αθήνα, Gutenberg, σελ. 207.

Submit to FacebookSubmit to Twitter